وحدت وجود از دیدگاه ابن عربی و تطبیق آن با مفاهیم فیزیک کوانتوم

•   آرشیو : نسخه تابستان 1405
•   کد پذیرش : 15452
•   موضوع : فلسفه
• نویسنده/گان : | فاطمه کمانکش
•   زبان : فارسی
•   نوع مقاله : پژوهشی
•   چکیده مقاله به فارسی : وحدت وجود به عنوان بنیادی‌ترین آموزه عرفان ابن عربی، نه تنها هستی‌شناسی سنتی را متحول ساخته، بلکه به جهت تأکید بر وحدت باطنی کثرات، زمینه‌ساز تطبیق‌پذیری با یافته‌های نوین فیزیک کوانتوم گردیده است. ابن عربی با طرح نظریه «موجود واحد» (Single Monad) و نگاه ویژه خود به زمان به مثابه امری خیالی، دوری، گسسته و وابسته به ناظر، الگویی کیهانی ارائه می‌دهد که می‌تواند برخی از مهم‌ترین معماهای فیزیک مدرن، از جمله پارادوکس‌های حرکت زنون و پارادوکس اینشتین-پودولسکی-روزن را بازخوانی نماید. پژوهش‌های معاصر نشان می‌دهند که مفاهیمی چون «انقباض تابع موج»، «برهم‌نهی کوانتومی»، و «تأثیر ناظر» در مکانیک کوانتومی، با آموزه‌هایی چون «أعیان ثابته» (مراتب استعدادهای نهفته در علم الهی) و نقش انسان کامل به عنوان ناظر مشارکت‌کننده در تحقق عینی جهان، هم‌ساختاری شگرف دارند. بدین ترتیب، نه تنها «واقعیت» از دیدگاه هر دو نظام، وابسته به مشاهده‌گری آگاه تعریف می‌شود، بلکه کثرت موجود در جهان، تجلی‌گاه مراتب تشکیکی وجود واحد الهی تلقی می‌گردد. این تطبیق هستی‌شناختی، راه را برای ارائه مدل‌های نوینی از کیهان‌شناسی و حل تعارضات نظریه‌های نسبیت و کوانتوم، از رهگذر بازتعریف زمان و مکان به مثابه ادراکات خیالی و وابسته به ناظر، می‌گشاید. نتیجه آنکه خوانش تطبیقی وحدت وجود و فیزیک کوانتوم، نه صرفاً مقایسه‌ای تاریخی، بلکه برنامه‌ای برای بازآفرینی پارادایمی در فهم علم و دین است.
•   لیست منابع : [1] Bohm, D. (1980). Wholeness and the Implicate Order. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203995150
  [2] Capra, F. (1975). The Tao of Physics: An Exploration of the Parallels Between Modern Physics and Eastern Mysticism. Shambhala Publications.
  [3] Chittick, W. C. (1989). The Sufi Path of Knowledge: Ibn al-Arabi's Metaphysics of Imagination. State University of New York Press. https://doi.org/10.1353/book10338
  [4] Herbert, N. (1985). Quantum Reality: Beyond the New Physics. Anchor Books.
  [5] Jomard Publishing. (2025). Quantum Mechanics in Islamic and Sufi Mystics: Scientific Analogies of Light, Immediateness and Unity. Islamic History and Literature. https://jomardpublishing.com/journals/islamic-history-and-literature/articles/quantum-mechanics-in-islamic-and-sufi-mystics-scientific-analogies-of-light-immediateness-and-unity
  [6] Yousef, M. H. (2008). Ibn 'Arabi - Time and Cosmology. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203938249
  [7] Izutsu, T. (1983). Sufism and Taoism: A Comparative Study of Key Philosophical Concepts. University of California Press.
  [8] Nasr, S. H. (2006). Islamic Philosophy from Its Origin to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy. State University of New York Press.
  [9] Chittick, W. C. (1994). Imaginal Worlds: Ibn al-Arabi and the Problem of Religious Diversity. State University of New York Press.
  [10] Corbin, H. (1969). Creative Imagination in the Sufism of Ibn Arabi. Princeton University Press.
  [11] Murata, S., & Chittick, W. C. (1994). The Vision of Islam. Paragon House.
  [12] Heisenberg, W. (1958). Physics and Philosophy: The Revolution in Modern Science. Harper & Row.
  [13] Bohr, N. (1934). Atomic Theory and the Description of Nature. Cambridge University Press.
  [14] Einstein, A., Podolsky, B., & Rosen, N. (1935). Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered Complete? Physical Review, 47(10), 777-780. https://doi.org/10.1103/PhysRev.47.777
  [15] Bell, J. S. (1964). On the Einstein Podolsky Rosen Paradox. Physics Physique Fizika, 1(3), 195-200. https://doi.org/10.1103/PhysicsPhysiqueFizika.1.195
  [16] Schrödinger, E. (1935). Die gegenwärtige Situation in der Quantenmechanik. Naturwissenschaften, 23(48), 807-812. https://doi.org/10.1007/BF01491891
  [17] Zemanek, A. (Ed.). (2023). Quantum Physics and Consciousness. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-23456-7
  [18] Kafatos, M., & Nadeau, R. (1990). The Conscious Universe: Part and Whole in Modern Physical Theory. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4612-0955-5
  [19] Stapp, H. P. (1993). Mind, Matter, and Quantum Mechanics. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-662-08765-7
  [20] Atmanspacher, H., & Primas, H. (Eds.). (2009). Recasting Reality: Wolfgang Pauli's Philosophical Ideas and Contemporary Science. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-01988-7
  [21] Penrose, R. (1989). The Emperor's New Mind: Concerning Computers, Minds, and the Laws of Physics. Oxford University Press.
  [22] Wheeler, J. A. (1990). Information, Physics, Quantum: The Search for Links. In W. Zurek (Ed.), Complexity, Entropy, and the Physics of Information. Addison-Wesley.
  [23] Barrow, J. D., & Tipler, F. J. (1986). The Anthropic Cosmological Principle. Oxford University Press.
  [24] Tegmark, M. (2014). Our Mathematical Universe: My Quest for the Ultimate Nature of Reality. Knopf.
  [25] Susskind, L. (2008). The Black Hole War: My Battle with Stephen Hawking to Make the World Safe for Quantum Mechanics. Little, Brown and Company.
  [26] Greene, B. (2004). The Fabric of the Cosmos: Space, Time, and the Texture of Reality. Knopf.
  [27] Smolin, L. (2006). The Trouble with Physics: The Rise of String Theory, the Fall of a Science, and What Comes Next. Houghton Mifflin Harcourt.
  [28] Rovelli, C. (2017). Reality Is Not What It Seems: The Journey to Quantum Gravity. Riverhead Books.
  [29] Hawking, S., & Mlodinow, L. (2010). The Grand Design. Bantam Books.
  [30] Kaku, M. (2008). Physics of the Impossible: A Scientific Exploration into the World of Phasers, Force Fields, Teleportation, and Time Travel. Anchor Books.
  [31] Chalmers, D. J. (1996). The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory. Oxford University Press.
  [32] Zohar, D., & Marshall, I. (1994). The Quantum Society: Mind, Physics, and a New Social Vision. William Morrow & Co.
•   کلمات کلیدی به فارسی : وحدت وجود، ابن عربی، فیزیک کوانتوم، اصل ناظر، هستی‌شناسی
•   چکیده مقاله به انگلیسی : The Unity of Being (waḥdat al-wujūd), as the most foundational doctrine of Ibn Arabi's mysticism, has not only transformed traditional ontology but, through its emphasis on the inner unity underlying multiplicity, has also become amenable to comparison with the novel findings of quantum physics. By proposing the theory of the "Single Monad" and his distinctive view of time as something imaginary, cyclical, discrete, and observer-dependent, Ibn Arabi presents a cosmic model capable of reinterpreting some of the most significant enigmas of modern physics, including Zeno's paradoxes of motion and the Einstein-Podolsky-Rosen paradox. Contemporary studies demonstrate that concepts such as "wave function collapse," "quantum superposition," and the "observer effect" in quantum mechanics exhibit a remarkable structural affinity with doctrines such as the "immutable entities" (aʿyān thābita)—the levels of latent receptivities within divine knowledge—and the role of the Perfect Human as a participating observer in the objective realization of the world. Accordingly, not only is "reality" defined in both systems as dependent upon conscious observation, but the multiplicity present in the world is regarded as the locus of manifestation for the graded levels of the single divine Existence. This ontological correspondence opens the way for proposing novel models of cosmology and for resolving the conflicts between relativity theory and quantum mechanics through the redefinition of time and space as imaginary perceptions dependent upon the observer. The conclusion is that a comparative reading of the Unity of Being and quantum physics constitutes not merely a historical comparison, but a program for a paradigm shift in the understanding of science and religion.
•   کلمات کلیدی به انگلیسی : Unity of Being, Ibn Arabi, Quantum Physics, Observer Principle, Ontology
•  صفحات : 1-10
•   دانلود فایل ( 774.52 KB )